TERUG
Pastores / Predikanten
de dominee en pastor als leider
Amersfoort Noord (PKN)



Vier beelden en een schildering van de dominee en pastor als leider

In het pastorale veld, zoals ik dat heb leren kennen de afgelopen 28 jaar, zie ik verschillende beelden van de pastor, zoals ik ze persoonlijk en bij collega’s heb ervaren. Er is het nodige veranderd aan/bij de pastor, maar misschien komt dat ook wel omdat het pastorale veld sterk veranderde.




Ik zie vier beelden:
  • de herder,
  • de spin in het web,
  • de vroedman/vrouw, en
  • de Bewaker van het Geheim.

    Ik zie voor mezelf wel een zekere ontwikkeling in de loop der jaren van het eerste naar het laatste beeld, maar de beelden herken ik nog wel alle vier bij mezelf en anderen. Soms het een bij de ene meer dan het andere en meestal met trekken van meerdere beelden door elkaar heen.


    Beeld 1 : De Herder
    Het woord ‘pastor’ betekent ‘herder’. Voor velen van ons is dat (nog) de meest echte pastor: de herder die waakt over haar/zijn schaapjes, waarvan wordt verwacht en gehoopt dat hij/zij je (her)kent, oog en oor heeft voor je no(o)d(en). Een vertrouwensfiguur, waar je een band mee opbouwt, een persoonlijke band. Velen hebben het liefst een ‘hofpredikant’: iemand die al het pastorale lief en leed in de familie begeleidt. Hem/haar kennen we, daar hebben we een band mee, en bij een ander moeten we weer wennen.

    De pastor vertegenwoordigt in het bijbehorende kerkmodel ook heel sterk de kerk. Er kunnen meerdere mensen ‘namens de kerk’ iemand bezocht hebben, pas als de dominee/pastor is geweest, is de kerk er geweest. ‘Ik zie nooit iemand van de kerk’, zei die mevrouw die elke maand werd bezocht door iemand van de pastorale bezoekgroep….

    Doordat de kudde minder eenduidig is in verwachtingen naar de kerk en de pastor toe, maar ook doordat pastores op veel meer plaatsen en op veel meer manieren present moeten zijn, is dit soort herderschap steeds minder mogelijk, hoewel zowel de pastores zelf als de parochie/gemeente nog steeds erg naar dit soort pastor verlangen.

    Beeld 2: de spin in het web
    Want wat was en is zij lekker overzichtelijk: de territoriale, duidelijk begrensde parochie en gemeente van nog niet zo lang geleden - en soms nog steeds - met haar eigen pastor(s)/dominee(s), haar eigen kerkgebouw, haar eigen financiële huishouding, haar eigen bestuur en parochievergadering/kerkenraad, bla(a)d(je).

    ‘De mensen’ en de pastor zelf wisten vrij duidelijk wat de plek van de pastor was: in het midden van het geheel, de spin in het web, bij wie de meeste lijntjes samenkwamen. Het spirituele, organisatorische middelpunt van de gemeente of parochie was de pastorie, annex wijk/parochiecentrum, waar de pastor(es) vaak dichtbij woonde(n). De betrekkelijk overzichtelijke pastoors- en domineeskerk van weleer (beeld 1) werd opgevolgd door de werkgroepenkerk van recentere datum. Ook nog vrij duidelijk gestructureerd. Met al of niet een team van samenwerkende pastores, maar in ieder geval veel werkgroepen, waarin vrijwilligers vele taken van de dominee/ pastor(es) overnamen of samen met haar of hem vervulden.

    De pastores vervulden een belangrijke rol bij het zoeken naar vrijwilligers en bij het inspireren, trainen en coachen van hen.

    De pastor was veelal de voorzit( s)ter van de werkgroep, of zo niet, dan toch vaak degene die de groep trok, die mensen vroeg om lid te worden van de groepen, hen uitnodigde aan cursussen en trainingen deel te nemen, of bestuurder te worden. De pastor bleef de spin in het web van de organisatie en bepaalde voor een groot stuk of er veranderingen waren, in welk tempo die zich voltrokken en hoe het werk verdeeld was, wat prioriteit had en wat niet. De pastor was voor een groot stuk ‘beleidsbepalend’ kun je wel stellen. Er kwamen steeds meer mensen die meepraatten en meewerkten, maar wie was en is nog veelal ‘het gezicht’ van de parochie/ gemeente? Juist.

    Dit beeld bestaat nog steeds, hoewel bij het inkrimpen van ledenaantallen en dominees/pastores reorganisaties niet te vermijden zijn. In r.-k. kring zie je de ontwikkeling van teams: vier pastores die samen een pastoraal team vormen voor een samenwerkingsverband van meerdere (rond de zeven) parochies. De 350 vroegere parochies van ons bisdom, die nu geleid worden door 50 teams van pastores, waarbij elke pastor een specialisme heeft voor het hele gebied (liturgie, catechese, diaconie en gemeenschapsopbouw). In PKN-kring ziet men zich ook steeds meer voor de keus gesteld: als wij moeten inkrimpen, voegen we dan gemeentes, met soms heel verschillende eigenheden en identiteiten, samen en zijn er dus evenveel gemeentes als dominees, of gaan bij ons de dominees ook samenwerken in teamverband en specialiseren ze zich, zodat er een losvastere verhouding komt tussen dominee en gemeente(n) en er dus meer gemeentes zijn dan dominees?

    Een schilderij naast de beelden:
    de Pastoraatgroep
    De pastor/dominee, die als een soort manager in het centrum blijft zitten en alles probeert te blijven regelen, die loopt vaak vast. Omdat hij/zij er niet voor opgeleid is, maar ook omdat het niet aansluit bij datgene wat de pastor het beste kan en vaak ook het liefste doet: mensen spiritueel begeleiden in de meest brede zin van het woord (zie beeld 3 en 4 verderop). De pastor treedt dus gedeeltelijk of geheel terug uit het centrum, uit het midden van het web.
    Wie komt er dan in het centrum te zitten? Dit ‘spirituele vacuüm’ rond de leiding van de gemeenschap is niet gevuld met individuele personen die, bij een zich terugtrekkende pastor, het gat aan de top met graagte opvullen, doch daarbij pastoorsneigingen vertonen, die de ‘echte pastoors’ nou net aan het afleren zijn.

    Op veel plaatsen in het bisdom zie je de pastoraatgroep groeien: een groep van mensen die, geïnspireerd en begeleid door een pastor, veel van het coördinerende en leidinggevende werk overnemen en die samen met hem/haar en met elkaar vragen en ervaringen kunnen doorspreken, samen de schrift lezen, zich bezinnen, bidden, samen beslissen welke taken zij aankunnen en welke niet. Zoals pastores beter niet (meer) op hun eentje kunnen functioneren, zo zeker niet vrijwilligers die taken van de pastores overnemen. Vrijwilligers van de avondwakegroep, van de werkgroep die in weekendvieringen voorgaat, van het parochieblad, enz. enz.: ze ‘mogen’ er niet alleen voorstaan. Is er geen groep meer? Sluit dan met deze taak in een groter (parochie)verband aan bij mensen die op andere plekken dezelfde taak vervullen. Vind daar voeding en inspiratie, opvang en steun bij je vaak omvangrijke en zware taken, maar hou dat niet in je eentje overeind.

    Is er geen geschikt iemand te vinden voor een bepaalde taak? Grote valkuil is dan dat iemand het maar gaat doen, vaak iemand die ook al een andere taak vervult, terwijl zij/hij voor juist deze nieuwe taak eigenlijk minder geschikt is, er zelf niet gelukkig mee wordt, maar ook de gemeenschap er niet mee helpt. Als niemand de taak kan vervullen, dan kan de taak beter worden opgeheven en dan moet je je afvragen: kan onze gemeenschap nog met recht geloofsgemeenschap heten als deze taak niet wordt vervuld.

    Kunnen wij zonder deze functie of deze (werk)groep, kunnen wij nog werkelijk een zelfstandige geloofsgemeenschap genoemd worden, of kunnen wij ons maar beter als gehele gemeenschap aansluiten bij een groter geheel, zodat die wezenlijke taak wel onder ons en door ons vervuld kan blijven worden.

    Beeld 3: De vroedman/vrouw
    Wat steeds meer als dé taak van pastores wordt gezien: mensen spiritueel begeleiden. Niet van bovenaf, hen zeggend: zo en zo moet je geloven, maar: het geloof in mensen, dat zij in zich dragen, omhoog halen. Toen ik ruim tien jaar geleden afscheid nam van de parochie in Apeldoorn, waar ik de tien jaar daarvoor gewerkt had, stond er als titel boven een interview met mij in de Nieuwe Apeldoornse Courant:‘Vroedman’ laat geloof baren’. Ik citeer mezelf uit die krant: ‘De kerk was een beetje verworden tot een antwoordengeloof, de antwoorden werden al gegeven nog voor de vraag gesteld was. Geloven is nu echter meer een zoekproces geworden dan het aannemen van waarheden. (..)

    Het is niet zo dat ik mensen moet bekeren, ik zie mezelf meer als een soort vroedman die mensen helpt hun geloof geboren te laten worden. Wat en hoe mensen geloven, is aan henzelf. Mijn rol als pastor is meer mensen te bevestigen in wat ze zijn en kunnen, dan het heffen van een waarschuwend, nog minder een beschuldigend, vingertje.’

    De pastor als vroedman/vrouw. Mensen moeten en mogen zelf geloven, jij als pastor kunt en mag hen hoogstens helpen dat geloof naar boven te laten komen en vruchtbaar te doen zijn. Van ‘lehren’, het van bovenaf opleggen van een leer, een stelsel van waarheden, naar ‘lernen’, zelf ontdekken wat waar is, wat betekenis en zin heeft voor jou, voor jullie. De pastor veranderde, de kerk waarin hij/zij stond en staat, veranderde. De pastor veranderde mee met de kerk, de kerk veranderde mee met de pastor.

    Beeld 4: De Bewaker van het Geheim
    De rol van de pastor of dominee ontwikkelt zich nog steeds. Heden ten dage zie ik een belangrijke taak voor pastores weggelegd in het inspireren en voeden van mensen en groepen. De inspirator en begeleidster, de voorgang( st)er van de voorgangers. In de organisatie van de kerk krijgt de pastor dus meer een begeleidende taak naar de vrijwilligers toe en naar mensen individueel toe, die met geloofs- en zingevingvragen zitten. Een verdere doorgroei van de vroedman/vrouwrol. Een voorbeeld van die rol vond ik in een prachtig kinderboek van de kinderboeken- en kinderbijbelschrijver Karel Eykman: ‘De Vreselijk Verlegen Vogelverschrikker.’ Dat gaat over een vogelverschrikker, Paulus, die een groot gebrek heeft: hij is vreselijk verlegen. Hij durft de vogels ook niet zo goed weg te jagen, want hij vindt ze veels te leuk eigenlijk. Maar zijn baas, boer Peter, die vindt dat niet zo leuk natuurlijk en die stuurt hem naar een vogelverschrikkersschool, waar een gepensioneerde beroepsmilitair hem leert om meer achter uit zijn keel te praten en soms te schreeuwen en niks te pikken van die rottige vogeltjes, al helemaal niet dat ze het pasgezaaide zaad oppikken.

    Afijn, Paulus krijgt na een wekenlange opleiding tenslotte het oude militaire uniform van boer Peter aan en leert verschrikkelijk te verschrikken, met name door zijn leraren en de boer precies na te doen. En hij wordt door de boer weer bij het zaaigoed gezet. Maar de vogels zijn niet bepaald onder de indruk, kijken dwars door zijn onechte gedoe heen en lachen hem achter zijn rug uit en pikken weer even zo vrolijk verder, alleen niet zo opvallend, want ze willen Paulus wel een beetje te vriend houden. Doch de raaf doet niet mee met die vogelspelletjes en zegt eerlijk tegen Paulus dat hij hem zo bepaald geen betere vogelverschrikker vindt dan eerst.

    En met de schoorvoetende toestemming van Paulus vindt er een radicale verandering van Paulus’ taak, rol en positie plaats: de raaf vraagt Paulus om mensenverschrikker te worden aan de rand van het bos. Met vereende krachten trekken de vogels Paulus uit de grond en plaatsen hem een stuk verderop, bij het bos. En als de mensen voortaan (te) dicht bij de bomen komen, zien en horen ze daar een vriendelijke, wat verlegen, verschrikker, met zijn militaire pet andersom op zijn hoofd, die zegt: ‘Ja, ziet u, het spijt me, eigenlijk is het hier vogelengebied. Dus ja, ziet u. Ik kan u natuurlijk niet tegenhouden. Maar als u me een plezier zou willen doen, ziet u, doet u het dan wat kalm aan in dit bos. Kan dat?’

    De pastor die weet dat er een Geheim is groter dan hij of zij, waar hij dienstbaar aan mag zijn, waar zij zich aan mag warmen en erover mag preken, wat hij mag beschermen in en bij mensen en in zichzelf, waar zij zuinig op wil zijn. De pastor als ‘mystagoog’, kenner en (bege)leider van het Geheim in mensen en in de wereld. Het is een rol die veel pastores en dominees het liefste is.

    Jan Vernooij




  • bron: Lopend Vuur uitgave:  0 
    bericht nr. 3148 :  geplaatst op 03-10-2005 en 807 maal gelezen


    Geen gerelateerde berichten
    Opties
    Deel dit bericht met uw vrienden op sociale media

        Facebook   Bericht afdrukken  Bericht afdrukken