TERUG
Senioren
Pastoraat moet meer oog krijgen voor ouderen in de kerk
Org.Nederland
Pastoraat moet meer oog krijgen voor ouderen in de kerk
In een vergrijzende samenleving moet de kerk een nieuw ouderenpastoraat ontwikkelen. Met name de leerprocessen bij ouderen zijn een ondergeschoven kindje. Bij het ouder worden neemt de wens om te leren namelijk niet af. Daar moet het pastoraat oog voor hebben.
In onze maatschappij neemt het aandeel van de ouderen toe. Oorzaken: Nederlanders worden gemiddeld genomen ouder en het aantal geboorten is kleiner dan het aantal overlijdensgevallen. De meeste kerken hebben ook te maken met deze trend. Wat betekent dat voor de kerk als geheel en voor de lokale kerkelijke gemeenschap?


Matthijs Schuurman


Waardering

Er is binnen de kerk en in de maatschappij een nieuwe waardering nodig voor de levensfase van het ouder worden, concludeert Peter Bromkamp in zijn proefschrift Wenn Pastoral Alter lernt (Als praktische theologie het ouder worden leert). Bromkamp studeerde onder andere godsdienstpedagogiek en sociale gerontologie en werkt in de ouderenzorg. Met zijn studie promoveerde hij op de combinatie van leren en ouder worden.

Binnen de kerken hebben de leerprocessen van ouderen nauwelijks aandacht. Tegenwoordig gaat alle aandacht uit naar kinderen, jongeren en gezinnen. Ook in het wetenschappelijk onderzoek is er geen oog voor de ouderen. Daarom is er volgens Bromkamp een perspectiefwisseling nodig om meer oog te krijgen voor de gemeenteleden in de vierde levensfase en hun wensomte blijven leren. Ook moet er meer oog komen voor de grote individuele verschillen die er tussen ouderen kunnen zijn.

De ene oudere is vermogend, de andere kwetsbaar voor ouderdomsarmoede.

De een is vitaal, de ander sterk afhankelijk van hulp van anderen.

De een is kerkelijk betrokken, de ander heeft geen binding meer.

In het oog

Het is de uitdaging voor een kerkelijke gemeenschap deze ouderen een plek te geven die bij hen past. Het is daarnaast ook een uitdaging om degenen die geen verbinding hebben met de kerk in het oog te krijgen en van hen te horen wat de kerkelijke gemeenschap hen zou kunnen bieden.

De titel van Bromkamps proefschrift is tweeledig: niet alleen de ouderen kunnen en willen nog volop leren, maar ook de praktische theologie (het pastoraat), en daarmee dus de kerk, kan leren van het ouder worden van deze gemeenteleden. Leren in de levensfase van het ouder worden bevat volgens Bromkamp drie aspecten: leren tijdens het ouder worden, leren dat helpend is om het ouder worden te verwerken, en ten derde het leren voor al degenen die vrijwillig of professioneel betrokken zijn bij ouderen. Van belang is dat ouderen als autonome personen serieus genomen worden en dat er voor hen ruimte is om hun wensen in te brengen.

Vergeleken met vroeger zijn ouderen gemiddeld genomen steeds vitaler.

Levensfase

De indeling in levensfasen van kindertijd en jeugd als eerste fase, van het werkzame leven als volwassene als tweede fase en de ouderdom vanaf het pensioen als derde fase van het leven voldoet daarom niet meer.

De fase na het werkzame leven wordt daarom tegenwoordig verdeeld in twee fasen: de derde fase van 65-plus en de vierde fase van tachtig-plus.

Bromkamp is blij met de positieve waardering van deze derde levensfase.

Beperkingen

Het nadeel van deze indeling vindt hij dat nu de vierde levensfase vooral negatief getypeerd wordt vanuit de lichamelijke, geestelijke en sociale beperkingen die deze fase met zich meebrengt. Dat laat een verkeerd beeld van het mens-zijn zien.

Met de negatieve typering van de vierde levensfase wordt de suggestie gewekt dat mens-zijn vooral inhoudt dat je actief bent en een bijdrage kunt leveren aan de maatschappij door werk of vrijwilligerswerk, dat je in staat bent om zelfstandig beslissingen te nemen en dat je niet zo afhankelijk van anderen bent.

Maar alles wat de vierde fase kenmerkt geldt ook voor andere levensfasen: ook als kind en jongere of als volwassene met een betaalde baan ben je afhankelijk van de hulp en zorg van anderen, heb je anderen die mede bepalen wat er in je leven gebeurt.

Er is geen enkele reden om de levensfase waarin mensen ouder worden, meer beperkingen en gezondheidsproblemen krijgen uitsluitend negatief te typeren.

Disciplines

In zijn proefschrift combineert Bromkamp twee wetenschappelijke disciplines: de pastoraaltheologie (de rooms-katholieke benaming voor praktische theologie) en de geragogiek.

Geragogiek is zelf ook weer een combinatie van twee disciplines: gerontologie als de wetenschap van het ouder worden en de agogiek als wetenschap die leerprocessen bestudeert en helpt ontwikkelen. Geragogiek heeft aandacht voor leerprocessen in de fase van het ouder worden.

Als we tegenwoordig spreken van levenslang leren, moeten we dat ook echt als levenslang zien. Bij het ouder worden neemt de wens om te leren niet af. Het is niet eenvoudigomdeze leerprocessen ruimte te bieden, omdat mensen van tachtig jaar en ouder niet altijd meer mobiel zijn. Als de praktische theologie en de kerk de roeping heeft om te zijn waar de mensen zijn, zoals de theorie van de presentie dat stelt, dienen de ouderen opgezocht te worden waar ze zijn. Ouderen zijn niet uitgeleerd. Ze hebben competenties nodig. Om wat zich in hun leven aandient te verwerken, maar ook om hun interesses te kunnen uitbouwen. Doordat de huidige ouderen vaak weinig onderwijs hebben gehad, hebben ze een andere manier van leren nodig die aansluit bij hun levenservaring.

Leerproces

De ontwikkeling van het eigen geloof is ook een levenslang leerproces.

In de fase van het ouder worden kan er een nieuwe zoektocht zijn naar zingeving en de waarde van het geloof.

Ook al zijn er naar verhouding veel ouderen in de hedendaagse kerkelijke gemeenten, het wil niet zeggen dat elke oudere vanzelfsprekend aangesloten is bij een geloofsgemeenschap.

Ook in deze levensfase is er sprake van individualisering en pluralisering: een klein deel van de ouderen is slechts aangesloten bij een geloofsgemeenschap en deelt de opvattingen binnen deze gemeenschap.

Biografie

Aandacht voor de biografie van ouderen en voor wat zij in hun leven hebben meegemaakt is een zinvolle manier voor hen om te leren. Deze levenservaring kunnen ze ook weer delen.

De aandacht die er in de ‘gewone’ godsdienstpedagogiek is voor het leren tussen de generaties is ook in de ‘pastoraalagogiek’ waardevol: ouderen kunnen hun levenservaringen en hun levenswijsheid doorgeven aan andere generaties. Met het intergenerationeel leren wordt ook in praktijk gebracht dat het ouder worden niet alleen een verantwoordelijkheid is voor degenen die zich in de vierde levensfase bevinden, maar een verantwoordelijkheid is voor de gehele kerkelijke gemeenschap.

Matthijs Schuurman is predikant in Oldebroek. Hij schrijft met regelmaat over internationale theologische publicaties
Wenn Pastoral Alter lernt – Pastoralgeragogische Überlegungen zum Vierten Alter. Peter Bromkamp. 
Echter Verlag. 29,99 euro via Bol.com


bron: Het goede leven uitgave: 13 mrt 2018
bericht nr. 19678 :  geplaatst op 13-03-2018 en 122 maal gelezen


Geen gerelateerde berichten
Opties
Deel dit bericht met uw vrienden op sociale media

    Facebook   Bericht afdrukken  Bericht afdrukken