TERUG
Liturgisch jaar
Bezinning: de tijd voor Pasen als woestijnervaring voor de ziel
Org.Nederland
Bezinning: de tijd voor Pasen als woestijnervaring voor de ziel
Met Aswoensdag begint komende week, op 1 maart, de veertigdagentijd die voorafgaat aan Pasen. Het is voor velen een bewuste periode van bezinning, als tegenwicht voor een tijd van voortdurende (digitale) prikkels. Er zijn talloze manieren te vinden om er zelf aan mee te doen en een paar weken nét iets anders te leven dan anders, een klein beetje of intensief, samen of in je eentje, teruggetrokken of even tussen de bedrijven door.

Lodewijk Born

De veertigdagentijd is een tijd waarin christenen, ieder voorjaar, toeleven naar het belangrijkste feest van de christelijke kerk: Pasen. Met name de weken van voorbereiding er naartoe worden gezien als hét moment om ‘even alles stil te zetten’. Een paar weken oefenen met een bewustere leefstijl.

Daar is kennelijk behoefte aan: de veertigdagenkalender van de christelijke organisatie TEAR is zo populair dat de oplage ervan nu op 25.000 ligt De uitgave van dit jaar heet Opstaan; het is een gids vol voorbeelden van ‘hoe het anders kan’. Zo is er bijvoorbeeld een stukje over hoe de Fairphone bedacht werd – een mobiel waarvan de onderdelen herbruikbaar zijn en die gemaakt wordt in fabrieken waar loon en arbeidsomstandigheden fatsoenlijk zijn, en waarvan er nu zo’n 120.000 in omloop zijn. Joost van Dieren, projectleider van de veertigdagenkalender, verwoordt wat voor impact zo’n kalender soms kan hebben. ‘Wat ik niet verwacht had gebeurde, ik ben de Bijbel weer meer gaan betrekken op mijn dagelijks leven’, vertelde iemand hem.

Vasten

De veertigdagentijd gaat terug op de vroegere traditie van het vasten. Dat was al in Bijbelse tijden een middel om God te zoeken; men verwachtte – en geloofde – dat vasten een ommekeer in gang kon zetten.

Jezus heeft ook lang gevast; in het evangelie van Matteüs (hoofdstuk 4) is te lezen dat Jezus nadat hij gedoopt is door Johannes de Doper de woestijn in ging en veertig dagen en veertig nachten vastte, terwijl Hij door de duivel op de proef werd gesteld. Die wilde dat Jezus zou bewijzen dat Hij de Zoon van God was, bijvoorbeeld door hem te vragen stenen in brood te veranderen om aan zijn grote honger een einde te maken. Jezus diende hem van repliek: ‘De mens leeft niet van brood alleen, maar van ieder woord dat klinkt uit de mond van God’.

De vroege christelijke kerk nam het gebruik van het vasten over en het Concilie van Nicea (in het jaar 325) legde de periode van veertig dagen officieel vast in de kerkleer. De Rooms-Katholieke Kerk had er lange tijd precieze richtlijnen voor, zoals de wekelijkse boetedag (op vrijdag). Gedurende de vastentijd werd in de kerk vroeger een vasten- of hongerdoek opgehangen tussen het middenschip en het priesterkoor, ter bedekking van het altaar. In de jaren zestig van de vorige eeuw maakte het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) een eind aan de geldende voorschriften voor de vastendagen.

Jezuïet Nikolaas Sintobin noemt zichzelf internetpastor; hij is verbonden aan het platform voor Ignatiaanse spiritualiteit van de Jezuïeten in de Lage landen (Nederland en Vlaanderen). Ieder jaar lanceert hij een digitaal gebedsrooster dat mensen kunnen gebruiken in de veertigdagentijd. Dit gebeurt via de website www.ignatiaansbidden.org. Dit jaar is het thema Spreek Heer, ik luister. Sintobin ervaart dat velen behoefte hebben aan een bemoedigend woord en dat steeds meer mensen het gebedsrooster volgen. ,,Vorig jaar deden er tienduizend mensen aan mee. We verwachten voor 2017 een groei naar elfduizend, gezien de aanmeldingen die we nu al hebben. Opvallend is dat 40 procent van de deelnemers vorig jaar protestant was.”

Podcast

Het platform heeft ook diverse andere websites, zoals www.bidden-onderweg.org. Die laatste site biedt elke dag een gebedspodcast aan, met een combinatie van muziek, enkele verzen uit de Bijbel en vragen over het gewone leven. Het geheel is geïnspireerd door de spiritualiteit van Ignatius van Loyola (1491-1566), de stichter van de orde van de jezuïeten. ,,Doordat we structuur bieden, verliezen mensen zich niet in hun gebeden”, aldus Sintobin. Twee belangrijke kenmerken: de Bijbelse grondslag en het heel persoonlijk maken van het bidden. ,,Door het bidden kun je je ‘rechtstreeks voor God plaatsen’, zoals ik dat noem, in Zijn aanwezigheid komen.”

Het internetwerk van de jezuïeten verschijnt ook in boekvorm speciaal voor deze periode van het kerkelijk jaar: Eindeloos geduldige liefde. 40 dagen dichter bij God (uitgeverij Meinema). ,,Het is voor de vierde keer dat een digitaal product van ons een uitwerking op papier krijgt. We hopen hiermee ook een groep van dienst te zijn die liever papier in de handen heeft, zoals ouderen.” Voor het op deze manier volgen van de veertigdagentijd hoeft iemand zich niet af te zonderen want het boekje is volgens Sintobin overal te gebruiken: in de trein, thuis op de bank en zelfs in bed. ,,Het is een boekje voor beginners die zich voor het eerst willen wijden aan het bidden volgens de gebedservaring van Ignatius van Loyola zoals hij die beschreef in zijn Geestelijke Oefeningen.”

In de kerken wordt de periode van de vasten- of veertigdagentijd door steeds meer gemeenten opgepakt. De meeste protestantse kerken gebruiken daarvoor het Oecumenisch Leesrooster, ook bekend als ‘het rooster van De Eerste Dag’. ,,Het accent ligt op de zes zondagen in de veertigdagentijd en er is altijd een link met het veertigdagentijdproject van de kindernevendienst, zodat dit terugkomt in de eredienst”, zegt predikant Roel Bosch uit Zeist, die van 2000 tot 2015 in de werkgroep zat die het leesrooster samenstelt. In de lezingenreeks komen vaak verhalen terug als die over de verzoeking van Jezus in de woestijn en over de voetwassing van Jezus.

Aandacht

Het verschil met confessionele of orthodoxe kerken, zegt Bosch, is dat daar op zeven zogenaamde lijdenszondagen doorgaans stevig gepreekt wordt. Waarbij er meer aandacht is voor de worsteling van Jezus en het lijden dat hij moest ondergaan op weg naar Golgotha, de berg waar Hij gekruisigd werd. ,,In de kerken van de midden-oecumene zijn we dat niet meer gewend. Wij hebben één keer op het leesrooster zes zondagen gezet waar iedere week een kruiswoord van Jezus centraal stond, maar dat viel niet zo goed.”

Het is eigenlijk bijzonder dat de veertigdagentijd ook in protestantse kring zo vertrouwd geworden is, vindt Bosch. Hij is nu 33 jaar predikant in de Protestantse Kerk, en weet nog dat bij het verschijnen van het Liedboek voor de Kerken (1973) geconstateerd werd dat er in die liedbundel maar weinig bruikbare liederen stonden voor de tijd voorafgaand aan Pasen. ,,Eigenlijk is de veertigdagentijd-traditie pas midden jaren zeventig in de protestantse kerken terecht gekomen en het ‘rode Liedboek’ was voor die tijd al klaar. Wat dat betreft zijn we nu beter uit met het nieuwe Liedboek uit 2013.”

De Protestantse Kerk in Nederland heeft op de landelijke site van alles in de aanbieding voor de veertigdagentijd. Zo is er dit jaar bijvoorbeeld het magazine Sterk en Dapper voor de Veertigdagentijdcampagne van Kerk in Actie, er is een speciale Grote Duif Spaarpot voor kinderen, een kalender en een handig zakboekje. De brochure Sta in je kracht geeft tips voor liturgisch bloemschikken in de Veertigdagentijd. ,,Ik ben zelf actief op sociale media en ik kan me wel voor vijf verschillende dingen aanmelden over de veertigdagentijd”, zegt Bosch. ,,Van bezinningstips van TEAR – dat meer in de EO-hoek zit – tot het Nederlands Bijbelgenootschap, waar je elke dag een tekst van Marcus per app kunt ontvangen.”

Bosch vertelt het voorbeeld van een collega-predikant uit zijn Noorderlicht-gemeente. Die koos ervoor om vorig jaar tussen Pasen en Pinksteren nogmaals een bezinningsperiode te houden. ,,Vijftig dagen lang, om de opstanding van Jezus te vieren. Ik vind dat een goed iets. Waarom zouden we niet vaker een periode in het jaar vrijmaken om ons te bezinnen? Joden doen dat ook, bijvoorbeeld rond het Loofhuttenfeest en Grote Verzoendag.”

Stilte

Elise Lengkeek is schrijfster en journalist en woont in Putten. Ze is veel bezig met de thematiek van zingeving en balans zoeken in het leven en mensen daarin een (nieuw) pad wijzen. Onlangs verscheen haar boek Mijn getijdengebed. Bidden op het ritme van de dag (uitgeverij Royal Jongbloed). Ze ervaart dat stilte ruimte schept voor gebed en contemplatie. ,,Stilte is een plaats om tot jezelf en tot God te komen.” Ze ziet dat mensen daar behoefte aan hebben. ,,We leven in een tijd van gejaagdheid, drukke agenda’s, stress die mensen ervaren door wat er op hun werk wordt verwacht. Er zijn áltijd prikkels. Alleen al van je mobieltje, dat voor velen een personal assistent is geworden die altijd aan staat.’’ Gevolg: mensen zoeken plekken op waar ze ,,de accu van hun ziel’’ weer kunnen opladen. Waarbij het gaat om mensen met totaal verschillende achtergronden, zo bemerkt Lengkeek. ,,Gelovig of ongelovig, iedereen wil de stilte terugvinden in zijn leven.”

Dat blijkt bijvoorbeeld uit de populariteit van kloosterbezoek. Tijdschrift Plus Magazine publiceerde in december van vorig jaar een top zeven van ‘markante kloosters waar u een gastvrij onthaal vindt voor bezinning en meditatie’, waar ook het Russisch-orthodoxe klooster in Hemelum in werd opgenomen. Lengkeek is zelf regelmatig te gast in de Sint Adelbertabdij in Egmond-Binnen. ,,Als je daar als groep naartoe wilt, dan moet je zeer tijdig boeken.’’ De gastenverblijven van kloosters zijn vrijwel het hele jaar goed bezet met gasten. De kloosterserie The Monastery, op tv waarin de Engelse abt Christopher Jamison een gezelschap liet kennismaken met het klooster – en waar velen naar keken – droeg daar ook aan bij. ,,Iemand die in een klooster is geweest, komt ook altijd terug.”

De Rooms-Katholieke Kerk had lang bijna het alleenrecht op het vastentijd, maar protestanten hebben een inhaalslag gemaakt, schetst Lengkeek. ,,De laatste tien jaar zijn de muren zo afgebrokkeld dat kerken onderling veel gemakkelijker liturgische elementen bij elkaar lenen om spiritueel gevoed te worden.”

Te moe

Haar boek Mijn getijdengebed ontstond na een dieptepunt in haar leven. Ze verbleef in een Astmacentrum in Davos. ‘Al mijn reserves waren verbruikt. Alles wat me voorheen houvast en vertrouwen had gegeven, ontglipte me’, schrijft ze. Haar bijbel bleef gesloten. Bidden deed ze niet meer. ‘Er was nog maar één zin die ik kon stamelen: ‘God, als U werkelijk bestaat, red mij dan. Houd mij vast en berg mij onder uw vleugels, want ík ben te moe om mij nog langer aan U vast te klampen.’

Via het lezen over kerkvaders als Augustinus en Ambrosius en de woestijnvaders kwam ze uit bij het getijdengebed van de Anglicaanse Kerk: The Book of Common Prayer, dat de essentie van het getijdengebed van de heilige Benedictus bevat. ,,In mijn omgeving merk ik dat er behoefte is aan structuur. Je kunt wel zeggen: ik moet meer God zoeken en meer bidden, maar waar vind je daar de tijd voor? Voor iemand met een jong gezin is dat soms amper in te passen.”

In een hanteerbare vorm voor ‘gewone kerkleden’ heeft ze nu het Mijngetijdengebed samengesteld: een morgen- en een avondgebed dat teruggrijpt op de tradities vanuit de Vroege Kerk en de Joodse ballingschap, die ze wil doorgeven aan volgende generaties. Ook de veertigdagentijd behandelt ze uitgebreid. Lengkeek ziet dat de ontwikkeling van het jezelf ontzeggen van dingen (alcohol, lekkernijen, tv kijken), verschuift naar een dieper verlangen. De veertigdagentijd wordt beleefd als een periode van verwachtingsvol toeleven naar Pasen. Het is een symbolische tijd van voorbereiding, van afzien ook. ,,Toenadering zoeken tot God. De weg van Christus gaan met dingen die je in je leven meemaakt. Met alle rottigheid die daar bij hoort. Dat je eigenlijk zegt: God, ik kán het niet alleen. Ik kan mezelf niet aan m’n haren uit het moeras van zonde en schuld trekken. Dat je ten diepste mag ervaren: ‘Uw genade is mij genoeg’, zoals de apostel Paulus zegt.”

Schoonmaak

De veertigdagentijd is in die zin een ,,grote geestelijke schoonmaak”, zegt ze. ,,Het is een woestijnervaring voor je ziel. Het helpt je om verder te komen, maar dan moet je wél jezelf de tijd geven, stilzetten, om dat te ont-dekken.” Wie het in de drukte van het dagelijks leven niet lukt om echt in retraite gaan, kan het ook anders doen. ,,Soms, als ik hier thuis ben met de kinderen om me heen, kan ik die rust ook niet vinden. Dan ga ik naar Spotify en zoek mooie Anglicaanse gebeden op , doe de oordopjes in en zoek zo mijn eigen binnenkamer op. Ik kom tot mezelf en tot God – zoals het leven bedoeld is.”

 

 

 

 

 

 


bron: Het goede leven uitgave: 28 febr 2017
bericht nr. 18568 :  geplaatst op 28-02-2017 en 116 maal gelezen


Geen gerelateerde berichten
Opties
Deel dit bericht met uw vrienden op sociale media

    Facebook   Bericht afdrukken  Bericht afdrukken