TERUG
Oecumene
Oecumene als voorwaarde om de reformatie niet te laten mislukken
Kerkgenootsch. Ned.
Oecumene als voorwaarde om de reformatie niet te laten mislukken
Oecumene moet er niet op gericht zijn een nieuwe kerk te starten of een oude te herstellen. Dat stelde Hendro Munsterman in zijn oecumenelezing. Kerken moeten hun perspectief aanpassen om de eenheid te vinden die al gegeven is.

Dick Vos

Zonder oecumene is de reformatie voorgoed mislukt. De eerste uitdaging waar katholieken en protestanten voor staan – samen met andere christelijke kerken – is accepteren dat het doel van de reformatie niet achter ons ligt, maar voor ons. Dat stelde de rooms-katholieke theoloog Hendro Munsterman in de zogeheten oecumenelezing. Deze lezing wordt aan het begin van elk kalenderjaar gehouden in Utrecht, onder auspiciën van de Raad van Kerken in Nederland. De reformatie was er namelijk niet op uit een nieuwe kerk of nieuwe kerken te stichten, maar juist om de westerse kerk van binnenuit te vernieuwen. De kerk anders was het doel, en niet een andere kerk.

In zijn lezing benadrukte Munsterman het belang van de oecumene en van een doorgaand streven naar eenheid van de kerken. Kerken moeten in dezelfde richting kijken, want ‘de oecumene is dienst aan Christus, dienst aan zijn kerk, en tegelijkertijd dienst aan de reformatie’. Oecumene is in wezen de voorwaarde om de reformatie te laten lukken. En dat is een uitdaging voor zowel protestanten als katholieken, want ook de katholieken – en Munsterman bedoelde steeds rooms-katholieken wanneer hij over katholieken sprak – hebben veel gehad aan het gedachtegoed van de reformatie. Met name de resultaten van het Tweede Vaticaanse Concilie onderstrepen dat.

Heilsleer

Het hart van de lutherse hervorming, was niet gelegen in het aan de kaak stellen van de misstanden in de Rooms-Katholieke Kerk, aldus Munsterman. Net zo min als het primaat van de Schrift (sola scriptura), op de genade (sola gratia), op het geloof (sola fide) het hart vormden – ook niet de combinatie van die drie. De kernvraag was die naar het heil: hoe krijg ik een genadige God?’ Kern was niet de manier waarop de kerk in elkaar zit, de ecclesiologie, maar hoe wij aankijken tegen de rol van Christus, de christologie. Wanneer we ons dit ook in onze tijd realiseren, verandert dat de blikrichting. Het centraal stellen van de heilsvraag zou een manier kunnen zijn om ecclesiocentrisme te bestrijden, een gerichtheid op de kerk die volgens Munsterman nog steeds groeit.

Munsterman pleitte niet voor een gemakkelijke of gemakzuchtige oecumene, zoals hij die soms bespeurt bij ‘zich liberaal noemende protestanten en katholieken’. ,,Oecumene kan slechts veeleisend zijn. Maar die veeleisendheid kan niet slechts mijn veeleisendheid naar de ander zijn, en daar lijkt het nog steeds te vaak op. In plaats van diametraal tegenover elkaar te gaan staan, moeten we proberen om wederzijds de vruchten te plukken van ons denken.” Paus Johannes Paulus II beschreef oecumene in zijn tijd als een ‘uitwisseling van gaven’, vertelde Munsterman. En volgens paus Franciscus is het doel van oecumene niet slechts om informatie te krijgen, maar ‘om oogsten wat de Heilige Geest in de ander gezaaid heeft, als gave, ook voor ons’.

Kardinale sacramenten

Een laatste punt dat Munsterman aanroerde, was dat van het toelaten van ‘historisch denken’. Alles is in ontwikkeling, leert de geschiedenis. En dat moet ons leren dat we niets moeten verabsoluteren – Luther niet, de Schrift niet en ook de traditie van de kerk niet. Verabsolutering is een belangrijk obstakel in het zoeken van kerkelijke eenheid. Het is belangrijk om zaken in het juiste perspectief te zetten en historisch besef helpt ons daarin.

Munsterman noemde als voorbeeld het aantal sacramenten. In de Rooms-Katholieke Kerk is het aantal van zeven historisch zo gegroeid, terwijl de protestantse kerken er maar twee kennen. Zou er in de R.K Kerk geen ruimte zijn om onderscheid te maken tussen twee kardinale sacramenten – doop en eucharistie – en vijf andere?

Hij herhaalde dat hij niet de weg van gemakzucht bepleit, en haalt daarbij kardinaal Walter Kasper aan: ,,de oecumene wordt er niet mee geholpen door het opgeven van de eigen geloofsovertuigingen. We moeten deze niet opgeven, maar – zoals dat ook bij de rechtvaardigingsleer gebeurde – dieper in hen binnendringen. Zo diep, dat ze met de traditie van de andere kerk compatibel worden.”

Als inzet van de oecumene moeten we geen nieuwe kerk willen beginnen, besloot Munsterman zijn lezing. Hij heeft geen ‘opgaan van oude kerken in één grote nieuwe mega-kerk’ voor ogen. ,,De kerk is niet van ons en wordt niet door ons geschapen. De kerk is in eerste instantie – met een gereformeerde term – creatura verbi, schepping van het Woord. Zij is – met een katholieke term – mysterie, gemeenschap, communio.” Het is ook niet de bedoeling de oude kerk te herstellen, waarmee oecumene ‘terugkeer-oecumene’ wordt. ,,Onze opdracht is het om verder te gaan op de weg. Stap voor stap, zonder angst. En dan, zoals Luther tot zijn schrik tot de conclusie kwam dat de breuk onvermijdelijk was, zullen ook wij opeens tot de conclusie komen dat de eenheid onvermijdelijk is. Sterker: dat die er feitelijk al gewoon is.”

Hendro Munsterman (44) is een rooms-katholiek theoloog en journalist. Hij doceert dogmatiek en godsdienstwetenschappen aan verschillende Franse instellingen. Als journalist schrijft hij voor het Nederlands Dagblad en diverse internationale media, met name over oecumene en interreligieuze dialoog, marialogie en het Vaticaan. Vanwege zijn berichtgevingen op sociale media werd Munsterman vorig jaar benoemd tot ‘katholiek van het jaar’. In de oecumenelezing staan steeds actuele onderwerpen centraal die voor de oecumene van belang zijn. Mede als nieuwjaarsbijeenkomst, wordt de oecumenelezing jaarlijks georganiseerd door de Raad van Kerken in Nederland.

 

 


bron: Het goede leven uitgave: 17 jan 2017
bericht nr. 18394 :  geplaatst op 17-01-2017 en 53 maal gelezen


Gerelateerde berichten


Opties
Deel dit bericht met uw vrienden op sociale media

    Facebook   Bericht afdrukken  Bericht afdrukken