TERUG
Kerkopbouw
Jaarthema 'Spoorzoekers en wegwijzers'
Amersfoort Noord (PKN)
Jaarthema 2016 - 2017
'Spoorzoekers en wegwijzers'



    •  
       
       
       
       
       
       

DE VIER WIJKGEMEENTEN

Jaarthema

'Spoorzoekers en wegwijzers'

Mensen zoeken wat hun leven echt maakt. Daarbij ontmoet je soms een ander mens wiens zoeken je verder helpt. Zo'n spoorzoeker wordt dan voor jou een wegwijzer. Diens levensverhaal kun je een 'heiligenleven' noemen, want zijn of haar leven laat de weg zien waarlangs deze zoeker de Heilige op het spoor komt.

Zoeker = vinder = zoeker
Mijns inziens heb je dus niet aan de ene kant zoekers of blinden die bij de hand genomen moeten worden, en aan de andere kant vinders of mensen die het licht hebben gezien. Zoeker en vinder zitten in dezelfde mens, en dat blijft ook zo: wie eenmaal vond, blijft zoeken. De Heilige kun je niet in je zak stoppen. Maar Jezus' belofte 'Wie zoekt, vindt' blijft staan, en daarvoor kun je, moet je, je vaak laten leiden - tenzij je natuurlijk zelf opnieuw het wiel wil uitvinden. De wegwijzer kan in iedereen zitten, het kan Sint Franciscus zijn of Malala Yousafzai zijn, dominee Marjet of opa Kees. Dat hangt ook van de zoeker af. In de serie 'De ideale heilige' helpen wij u op weg bij het zoeken, zeven maal zal tegelijk in Lopend Vuur en Mirakel het portret van een bekende of onbekende heilige verschijnen. U kunt uw persoonlijke heilige/n trouwens ook opsporen door de gelovige weg die u in uw leven bent gegaan eens te overdenken en dan te noteren welke figuren u daarop bent tegengekomen: welke mannen, vrouwen, kinderen hebben uw geloof gestimuleerd of veranderd en welke juist niet? Die mensen zijn dan úw heiligen. Ik bedoel 'heilige' nog steeds in de betekenis die ik daar in de eerste regels aan gaf, dus niet een 'heilig boontje' of een van alle slechtheid en verrukkingen beroofd mensenleven.

Santenkraam
In de protestantse traditie is het absoluut niet vanzelfsprekend om aan heiligen te doen. 500 jaar geleden heeft de reformatie de kerk toch gereinigd van die roomse santenkraam (sant = sint = heilige)?! Al dat gedoe leidde de aandacht maar af van De Wegwijzer, Jezus. Ik moest denken aan wethouder Hekking uit Juinen, die zich als de camera's gaan draaien, altijd vóór de burgemeester in beeld weet te werken. Zo kunnen ook heiligen zichzelf belangrijker gaan vinden (of door vereerders gevonden worden) dan wie ze moeten dienen. Daarom zegt de heilige Johannes de Doper: “Hij moet groter worden en ik kleiner.” (Johannes 3:30). Maar dit gezegd zijnde, voeg ik er aan toe: niemand kan zonder heiligen of wegwijzers. Mensen die willen gaan geloven vragen erom: ”Wijs me de weg!” Weet een kind, een jongere, een volwassene vanzelf die weg te vinden? Kerkhervormer Luther hield van de heilige Christoffel, die mensen naar de overkant helpt, en zijn eigen naam, Maarten (hij werd gedoopt op de 11de van de 11de) heeft hij nooit veranderd. En in het nieuwe Liedboek is een heel rijtje heiligenliederen opgenomen, de nummers 737tot en met 745.

500 jaar later
31 oktober 2017 zal het 500 jaar geleden zijn dat Maarten Luther zijn 95 stellingen tegen de aflaathandel aan de deur van de slotkapel te Wittenberg spijkerde (door aflaten te kopen verminderde je de tijd die je in vagevuur moest verblijven voordat je werd toegelaten in de hemel). Dat beginpunt van de Reformatie of Kerkhervorming gaat in het evangelisch-lutherse Duitsland natuurlijk groots gevierd worden. Vanaf aanstaande 31 oktober wordt daar een jaar lang naartoe geleefd. Ook de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) maakt plannen. In Hoogland/Amersfoort-Noord zouden wij de stroom van publiciteit die op gang komt kunnen aangrijpen om ons te bezinnen op de vraag: wat is nou protestants? Wat houdt dat anno nu in? De landelijke PKN kwam vorig jaar met een visie voor 2025: 'Waar een Woord is, is een weg'. Kan van Maarten Luther, toch een
soort protestantse heilige, nog enige hulp verwacht worden bij de koersbepaling? Ook hij verschijnt in de serie 'De ideale heilige'. 

'Mensen van de weg' 
Heiligen belichamen iets van het goede, door God verhoopte leven op aarde. Aan de hand van heiligen krijgt het gesprek over dat goede leven meer 'body'. Ik hoop dat het op gang komt. Vertel van úw heilige! Maar pas op, want de ene heilige is de andere niet, de ene wijst bij wijze van spreken naar links, de ander naar rechts. Waar loopt u achteraan? Wie komen wij tegen als 'mensen van de weg'? wie zijn weggenoten? wie gaan een andere kant op en wie ontmoeten we als de wegen zich kruisen? Dit is de vraag naar onze bondgenoten, de vraag van de oecumene. Laten we ook die 500 jaar later nog eens stellen.

Ds. Willem Klamer

 

Serie: De ideale Heilige: Franciscus van Assisi

Mensen zoeken wat hun leven tot echt leven maakt. Soms ontmoet je een mens wiens zoeken je verder helpt. Zo'n spoorzoeker wordt dan voor jou een wegwijzer. Hun levensverhalen worden wel 'heiligenlevens' genoemd. De eerste in een reeks van zeven:

  

1. Ontmoeten en omkeren

 In de maanden voor zijn sterven dicteerde Franciscus zijn testament. De eerste regels luidden:

     'De Heer heeft mij, broeder Franciscus,

     op de volgende manier het begin gegeven

     van een boetvaardig leven:

     toen ik in zonden leefde,

     leek het me bitter om melaatsen te zien

     en de Heer heeft mij tussen hen gebracht

     en ik heb hun barmhartigheid bewezen.

     En toen ik bij hen wegging

     was wat bitter leek 

     voor mij veranderd in zoetheid naar ziel en lichaam

     en is was er daarna nog een tijdje vol van

     en heb de wereld verlaten.'

Franciscus' dood kwam op 3 oktober 1226 niet onverwacht en de broeders hadden al dikwijls gevraagd een woord na te laten dat hun toekomst zonder hem richting kon geven. Franciscus laat biografisch getinte 'laatste woorden' noteren. Ze zouden gekoesterd worden: eeuwenlang zijn ze wekelijks bij de broeders voorgelezen. [1]

Deze terugblik van Franciscus is opmerkelijk om wat hij niet noemt, ik doel op de bekende woorden die Franciscus hoort, wanneer hij in het kerkje van San Damiano in gebed is en het kruisbeeld voor hem op het altaar ineens begint te spreken: 'Ga mijn kerk herstellen. Zie je niet dat het een puinhoop is?' [2]

Meestal krijgt deze gebeurtenis de belangrijkste plek, maar in het testament verbindt Franciscus zelf de grote omkeer niet met iets kerkelijks, maar met deze ontmoeting. De omkeer is tegelijk spiritueel én politiek: hij verlaat 'de wereld', zoals-het-toegaat-in-de-maatschappij, en begint een alternatief leven, 'boetvaardig' noemt hij het. Terugkijkend ziet hij de melaatse als een gave van God.

 

2. Breken met 'onze vader op aarde'

Er is nog zo'n politiek-spiritueel moment in zijn leven, een breuk die de omkeer bevestigt.

In 1181 of 1182 had moeder Donna Pica haar kind laten dopen als 'Giovanni', 'Johannes', naar Johannes de doper, de wegbereider van Jezus. Voorvoelde zij wat er uit de jongen zou worden? Later werd dat 'Francesco', wat 'kleine Fransman' betekent'. Mogelijk een vondst van zijn vader, Pietro Bernadone, die als lakenkoopman handel dreef op Frankrijk en zijn rijkdom aan dat land te danken had: daar moest ook zijn zoon het later zoeken. [3]

Ook vader staat voor de wereld die Franciscus verlaat, de wereld van rijkdom, macht, machtsvertoon en laten zien hoe geslaagd je bent. Vader laat zijn zoon zelfs opsluiten om hem tot zinnen te brengen, maar Francesco houdt vol en breekt met zijn vader. Op dramatische wijze: op het centrale marktplein van Assisi, 'en plein public', ten overstaan van de bisschop 'trok hij al zijn kleren uit, en gaf ze terug aan zijn vader. Ook zijn onderbroek hield hij niet aan. Hij kleedde zich voor aller aanwezigheid echt helemaal uit.' Hij zou daarbij hebben gezegd: '. . . van nu af wil ik alleen nog maar zeg­gen: 'Onze Vader die in de hemel zijt', en niet meer: 'Vader Pietro Bernardone.' [4]

 

3. Het heilige raken

De ontmoeting en de breuk laten mij zien hoe bij Franciscus geloof ontstaat en inhoud krijgt, en wat dat vraagt aan moed en vastberadenheid. Hierin is hij voor mij al een heilige, een zoeker wiens leven een weg aanwijst waarlangs hij de Heilige op het spoor komt.

Over Franciscus valt veel meer te vertellen wat ontroert en wat ons gelovig verder kan helpen. Bijvoorbeeld zijn verlangen om zó dichtbij het heilige te komen, lijfelijk dichtbij, dat je het kunt aanraken. Ik denk aan het verhaal van het kerstfeest dat hij in december 1223 in Greccio viert, waarbij hij Christus' geboorte ensceneert, compleet met os en ezel en stro, onze latere kerststal, omdat hij het wil ervaren. Het slaat over op de aanwezigen: '. . . in de harten van velen was het Kind Jezus een onbekende geworden, maar door Gods genade had Franciscus het weer tot leven gewekt ebn het hun opnieuw ingeprent. [5]

Ik denk ook aan de stigmata, de vijf wondtekenen van Jezus, die bij Franciscus op dezelfde plaatsen van zijn lichaam verschijnen. Het gebeurt wanneer hij in 1224 op de berg La Verna mediteert over het lijden van Christus. Zijn broeders ontdekken her pas na zijn overlijden in 1226. 'Voor Franciscus was dit wonder het hoogtepunt van de weg in het voetspoor van Jezus die hij zijn hele bekeerde leven heeft willen bewandelen.' [6] De 'imitatio Christi' is voltooid.

Het zal niet verwonderen dat we de kruisweg, de veertien beelden waarmee in katholieke kerken Jezus' weg van veroordeling tot graflegging wordt uitgebeeld en die op Goede Vrijdag wordt gebeden, te danken hebben aan Franciscus en de Franciscanen.

 

4. Eco-heilige?

Waaraan herken je Franciscus? Waaraan moet een afbeelding voldoen, wil je zien dat híj het is?

Mari Andriessen, de beeldhouwer van De Dokwerker, maakte in 1942 voor de Obrechtkerk in Amsterdam-Zuid een Franciscus zonder stigmata, weliswaar in pij, de blik omhoog gericht en voorzien van boek & kruis, maar dat alles geldt voor veel heiligen. dit beeld was dus niet herkenbaar als Franciscus. De oplossing? De nis waar het beeld zou komen te staan, werd 'helemaal in bloei gezet met vissen, vogels, bloemen en planten. Nu wist iedereen meteen: dit is de heilige uit Assisi.' [7]

Is dit de Franciscus van onze tijd: de natuur- en eco-heilige? [8] Dit nieuwe beeld van de heilige wordt gevoed door vele prachtige verhalen over Franciscus, de 'Fioretti' of bloempjes, zoals worden genoemd. Neem het verhaal hoe hij ooit preekte voor de mussen - zijn volgeling Franciscus van Padua zou zelfs een vissen-preek houden -, of hoe hij de wolf die de inwoners van Gubbio bedreigde, bekeerde.

Hoe moet je die band Franciscus - natuur begrijpen? Hij kon er in elk geval mee communiceren, hij had er invloed op. Hij dankte God voor de rijkdom die hij ervoer. In de audio-tour van de tentoonstelling in het Catherijne-convent zegt Henk van Os zoiets als: 'Franciscus vindt God niet in de natuur - zoals wij dat kunnen zeggen -, maar Franciscus is zo vol van God dat hij zich ook tot de natuur kan richten.'

Bij natuur is het net als bij de melaatse: Franciscus verbindt zich met het bedreigde, hij bevrijdt duiven van de venter, verlost konijnen uit hun strik en vissen uit hun net. En bij de verschrikkelijke wolf van Gubbio verbindt hij zich met de mensen die niet in een burcht of veilig huis wonen, die er dagelijks op uit moeten, met arme boeren, herders, hout-zoekers. De heilige temt de verschrikkelijk wolf en doet dromen van een veilig, beschermd bestaan voor allen. [9]

 

Twee jaar na zijn dood Werd Franciscus heilig verklaard. Is het ooit sneller gegaan? Het lied dat hij in het laatste jaar dichtte, waarvan de melodie trouwens niet bewaard gebleven is, is onder andere  als nummer 742 te vinden in het nieuwe Liedboek Het werd opnieuw getoonzet en vertaald en begint zo:  

     'Wees geprezen, bron en schenker,

     om uw lied in al wat leeft.

     Ik buig mijn hoofd en hef mijn handen

     met al wat adem heeft.' (couplet 1).

 

 Willem Klamer

 

Noten

* 1. Vertaling in: Franciscus van Assisi, 'De geschriften.' Vertaald, in geleid en toegelicht door G.P. Freeman e.a. Gottmer: Haarlem 2004. Tekst van het Testament op blz. 102-107, een inleiding daarop van Freeman op blz. 100-101. Freeman schreef ook 'Franciscus van Assisi: ordestichter en populaire heilige', een zeer informatief artikel in: F. Bosman e.a. 'Franciscus van Assisi'. Wbooks: Zwolle 2016. Blz. 46-63. Dit boek is de catalogus van de gelijknamige tentoonstelling die van 5 maart t/m 5 juni 2016 werd gehouden in het Catherijneconvent en die verzorgd werd door gast-conservator Henk van Os.

* 2. 'Gedenkschrift van Franciscus' daden en deugden' uit 1244 §10, in: Thomas van Celano, 'De oudste verhalen over Franciscus van Assisi.' Vertaling R. Hofman, inleiding en toelichting G.P. Freeman. Gottmer: Haarlem 2006 , zie ook Freeman (noot 1) blz. 55 noot 13.

* 3. 'Gedenkschrift' §3 + voetnoten, Jean Dulieu begint zijn nog altijd zeer leesbare jeugdboek met de naamsverandering, 'Francesco. Het leven van Franciscus van Assisi.']

* 4. Eerste citaat: 'Het leven van Sint-Franciscus' uit 1228 §15, in: Thomas van Celano, 'De oudste verhalen over Franciscus van Assisi.'  Tweede citaat: 'Legende van de drie gezellen' §20, vertaling op www.franciscaans-studiecentrum.nl.

* 5. 'Leven' (noot 4) hoofdstuk 30 'Franciscus maakt met kerstmis een kribbe', §§84-87.

* 6. Freeman (noot 1) 60.

* 7. Henk van Os, 'De gestalten van Franciscus'. Blz. 6-45 in catalogus genoemd in noot 1, citaat blz. 41.

* 8. Paus Franciscus begint zijn ecologische encycliek van 18 juni 2015 over 'de zorg voor het gemeenschappelijk huis' met 'Laudato Si', de beginwoorden van Franciscus' 'Zonnelied'.

* 9. Over de wolf in 'Fioretti' nr 21, over duiven in nr 22, over konijnen en vissen in 'Leven' (noot 4) hoofdstuk 21 'Franciscus preekt voor de vogels en la het geschapene is hem gehoorzaam', §§58-61.

G.P. Freeman schreef ook leuke reisgids: 'Umbrië in de voetsporen van Franciscus.' Gottmer: Haarlem 2010-4e druk. Hierin vermeldt hij o.a. alle verhalen uit de oude geschriften bij de Franciscus-locaties in Umbrië én Toscane.

 

Verdere bronnen:

www.franciscaansebeweging.nl  voor Franciscaans leven in Nederland
www.franciscaans-studiecentrum.nl  voor bronteksten en studies
www.npo.nl/katholiek-nederland-tv/05-04-2016/KN_1678962

voor programma van Roderick Vonhögen over de Franciscus-tentoonstelling in het Catherijne-convent, waarin een hoofdrol is weggelegd voor pater Roland Putman (voormalig pastoor van de katholieke parochie). De trailer is te vinden op http://www.katholiekamersfoort.nl/pater-roland-putman-over-de-tentoonstelling-over-franciscus-van-assisi/



bericht nr. 18082 :  geplaatst op 21-10-2016 en 392 maal gelezen


Geen gerelateerde berichten
Opties
Deel dit bericht met uw vrienden op sociale media

    Facebook   Bericht afdrukken  Bericht afdrukken